Có thể nói, riêng tác phẩm Trăm năm cô đơn của ông cũng đủ tạo giá trị hãnh diện cho tủ sách gia đình những người yêu văn chương Việt Nam.

Nhà thơ Chile, Nobel Văn chương 1971, Pablo Neruda từng nói về châu Mỹ La tinh trong tiểu luận Những đô thị lộng lẫy phía xa kia: “Các tác gia châu Mỹ, những kẻ ở vùng đất trải rộng xa xôi khủng khiếp, chúng tôi không ngừng lắng nghe tiếng gọi làm đầy nơi trống rỗng mênh mông ấy bằng những con người bằng xương và thịt. Tôi hằng lo lắng và hiểu nghĩa vụ làm đầy”.

Tuổi thanh niên của Márquez cũng mang tâm tư trĩu nặng trước những mặt đối lập về văn minh giữa thế giới cũ và mới của châu Mỹ La tinh; giữa cơ chế khai hoá của người da trắng đang là chủ những đồn điền mênh mông và sự mệt mỏi, lạc hậu có đời sống gần như hoang dã của nông dân.

Với giọng văn lạnh lùng nhưng u hoài, ông bắt đầu viết nên những kiệt tác của dòng văn học huyền ảo, trở thành tác phẩm kinh điển cho nền văn học Mỹ La tinh và thế giới.

Vào thời Trăm năm cô đơn được xuất bản bằng tiếng Việt qua ngòi bút chuyển ngữ tài hoa của cố dịch giả Nguyễn Trung Đức, trào lưu văn chương huyền ảo trở thành đề tài trí thức kỳ diệu của văn giới và cộng đồng yêu văn học Việt Nam.

Hoàn toàn có thể hiểu được điều khát khao và tham vọng của nhiều nhà văn hàng đầu Việt Nam khi muốn thể hiện nghệ thuật cấu trúc kết hợp số phận con người, hình tượng kỳ dị, tập tục bản địa và thần thoại; trong đó không gian cú pháp tinh tế mở ra trọn vẹn, điềm báo, linh ứng, người chết sống lại... sự kết hợp các yếu tố không cần chứng minh, nhưng làm nên hiện thực thần kỳ nhiều tầng không gian và siêu thời gian, mang đến cho độc giả sự hưng phấn cao độ.

Bây giờ, trước tin buồn về cái chết ở tuổi 87 của văn hào Márquez, các nhà văn và độc giả vẫn chờ đợi và hy vọng vào hiện thực huyền ảo là văn hào Gabriel García Márquez và giá trị nhân văn văn chương cao cả của ông vào một ngày không xa sẽ phục sinh trong văn chương Việt. Đã yêu thích và kính nể thì điều gì cũng có thể!

Thế nên từ tình yêu sâu đậm hướng về văn hào Gabriel García Márquez, xin phép được đổi tựa đề một truyện ngắn nổi tiếng của ông, từ: Cái chết bất biến tình yêu cũng không làm gì được, thành: Cái chết bất biến nhưng tình yêu làm nên hy vọng.

Trần Tiến Dũng-TGTT